Wie komt er dit jaar aan het Woord? Lucas!

Met de Adventsdagen zijn we begonnen aan een nieuw kerkelijk jaar en inmiddels is ook het nieuwe kalenderjaar ingegaan. Een nieuw jaar betekent dat we gaan lezen uit een nieuw Evangelie. Dit jaar: Lucas. Maar wie is deze man?

Dr. S.W. Bijl

Dit jaar wordt gelezen uit het Evangelie, dat op naam staat van Lucas. In 2020 zal uit Matteüs gelezen worden en in 2021 is Marcus aan de orde. Johannes hoort niet in dit rijtje thuis. Hij komt alleen aan het Woord als we een feest of iets anders bijzonders vieren of gedenken. Zijn inhoud en toon wijken sterk af van die van de andere drie, die de naam ‘synoptisch’ dragen, dat wil zeggen ‘samen kijkend’. Marcus geldt als kortste en wordt daarom door velen ook als oudste beschouwd. Matteüs en Lucas volgen in grote lijnen Marcus, maar de eerste werkt meer met thema’s en Lucas hecht aan geschiedenis en wonderverhalen.

Oorspronkelijk kenden de vier Evangeliën geen namen van auteurs. Deze dateren pas van rond het jaar 200. Over het algemeen schrijft men de teksten toe aan de tweede helft van de eerste eeuw. Lucas heeft ongeveer zestig procent van zijn Evangelie gemeen met Marcus en Matteüs, maar veertig procent is eigen stof. Men kan daarbij denken aan de geboortegeschiedenis van Johannes en Jezus en aan een groot aantal gelijkenissen, waaronder ‘De barmhartige Samaritaan’ en ‘De verloren zoon’. Bijna algemeen is de aanname dat Lucas ook de schrijver is van het boek Handelingen der apostelen. Zijn geschiedenis begint in Jeruzalem en eindigt in Rome. Een aantal geleerden dateert zijn werk aan het einde van de eerste eeuw. Daarbij wijzen zij op Lucas’ weergave van de woorden van Jezus, waarin deze de ondergang van de stad Jeruzalem voorziet (hoofdstuk 21:20 e.v.). Anderen wijzen erop dat dit alles in de context van allerlei rampen staat, zonder expliciete toespelingen die bij de rampen van het jaar 70 passen.

Typerend voor Lucas’ geschrift zijn de volgende punten:
a. Jezus is de Heiland van de hele wereld.
b. De verlorenen en armen spelen een grote rol.
c. Het gevaar van de rijkdom komt meermalen voor.
d. Vrouwen komen uit de schaduw en treden naar voren.
e. De Heilige Geest en het gebed helpen de gelovigen.
f. De vreugd en de blijdschap worden herhaaldelijk vermeld.

Volgens oude overleveringen zou Lucas (zijn naam betekent “licht”) afkomstig zijn uit Antiochië. Hij is van niet-Joodse afkomst, maar kent de Schriften goed in de vertaling van de Septuagint, de Griekse uitgave van de Hebreeuwse Tenach (Oude Testament). Hij is het Grieks goed meester en schrijft beeldend. Van alle Evangeliën is zijn versie het meest door kunstenaars verbeeld. In de traditie is Lucas naast arts ook schilder geweest en zou hij een portret van Maria hebben gemaakt, dat door velen is gekopieerd. Lucas zou de apostel Paulus in Antiochië hebben leren kennen en sommige reizen met hem hebben meegemaakt.

In Handelingen is soms sprake van ‘wij’ als het gaat over de beschrijving van allerlei gebeurtenissen. Aan het einde van dat boek is Lucas bij Paulus, die in Rome onder huisarrest staat. Na de gewelddadige dood van de apostel zou Lucas naar Antiochië zijn teruggekeerd en zijn Evangelie en Handelingen hebben geschreven. Volgens de overlevering is hij 84 jaar oud gestorven.