Vasten: Luisterend aanwezig zijn

Carnaval is voorbij, de vastentijd is aangebroken. Weliswaar vieren wij hier in het noorden van het land geen carnaval (uitgezonderd in Ter Apel en Kloosterburen), maar vasten doen we wel. De laatste jaren steeds meer.

Annelies Noordhof-Hoorn

Vasten is volgens Van Dale ‘weinig of niets eten, met name uit religieuze motieven’. Vasten is van alle tijden, religies en culturen: de Perzen, Grieken, hindoes en later de christenen vastten op gezette dagen en tijden. Na de Reformatie raakte het vasten onder protestanten in onbruik. Calvijn verwierp het vasten – het vasten van Jezus in de woestijn was zo uniek dat wij dat niet kunnen nadoen. Overigens waren er ook in de protestantse kerk minder strenge opvattingen over vasten. De laatste jaren is er een duidelijke opleving van vasten, ook in de protestantse kerk. Er is meer aandacht voor lichamelijkheid. Overigens is vasten in de gehele samenleving hot.

Een van de trends is ‘intermittent fasting’: eten wordt afgewisseld met vasten. Er zijn verschillende manieren. Er is de variant waarbij je drie vaste maaltijden nuttigt, maar na ’s avonds 19:00 uur tot de volgende morgen 7:00 uur niet eet. Er is ook een variant waarbij je twee dagen vast en vijf dagen normaal eet. Wetenschappers zijn voorzichtig positief over de gunstige effecten voor de gezondheid.

Dat religieuze en niet-religieuze motieven bij vasten door elkaar kunnen lopen, is duidelijk te zien bij het populaire ‘IkPas’, dat twee varianten kent: dertig dagen niet drinken (Dry January) of veertig dagen (tussen carnaval en Pasen) niet drinken. Daarnaast kan het vasten tijdens de veertigdagentijd in de huidige tijd op allerlei manieren: veertig dagen niet Netflixen, geen sociale media, geen vlees bij het eten, geen koekjes bij de koffie, geen kleren kopen, niet vrijen en ga zo maar door. In plaats van eten, drinken, kijken en consumeren, ruimte en aandacht voor God en de ander. Dat is natuurlijk prachtig.

Misschien zijn er ook mitsen en maren te noemen als het gaat om vasten. Niet eten en niet drinken gaat bijvoorbeeld heel vaak over afvallen – betekent dat meer ruimte en aandacht voor God en de ander? Moet je op alle feestjes en verjaardagen van geliefden de met zorg uitgekozen wijn, bier en lekkere hapjes afslaan omdat je vast? Dat laatste is mezelf wel eens overkomen en eigenlijk vond ik het achteraf een beetje gênant – ik deed de ander zo juist tekort.

Dat neemt niet weg dat meer ruimte voor God en de ander goed is. Mee-leven en mee-lijden met de ander. Dat is iets wat er nog wel eens bij inschiet in de hectiek van het leven. Ik kan volledig opgaan in mijn gezin en de liefde voor mijn vak, maar echt tijd voor de ander blijft er dan wel eens bij. Tijd om naar de ander te luisteren of met de ander te bidden. Dat is iets wat trouwens ook heel goed past bij het thema diaconaat: dat bestaat uit handelen, maar ook uit luisteren. Luisteren naar het verhaal van de ander. Luisterend aanwezig zijn. Dat is mijn ‘vasten’ deze vastentijd. En u? Wat vindt u van vasten? Hoe vult u de vastentijd in?