Kyrie

Al een aantal jaren mag ik in de kerkdienst een kyriegebed uitspreken. Bidden is niet mijn sterkste punt, maar in dit korte gebed leg ik dan de nood van de wereld aan God voor. De nood die ik ken, of vermoed, veraf en dichtbij. Oplossingen hoeven niet te worden bijgeleverd, liever niet zelfs. Dat is meer iets voor de voorbeden.

Jan Wijbenga

Er is veel nood in de wereld, te veel om op te noemen. Maar God kent ons hart, en weet wat ons gemoed bezwaart voor wij gesproken hebben. Het gesproken kyrie geeft even een gemeenschappelijke focus. Armoede is van alle tijden. Maar als je leest dat de rijkste 42 miljardairs samen meer geld hebben dan de helft van de wereldbevolking dan word je stil. Als ze zouden willen kunnen ze die helft voeden; niet één, maar wel zeven keer. Waarom doen ze dat niet? Over dertig jaar zijn er 10 miljard mensen: hoe voed je die? Wat moet er gebeuren om dat voor elkaar te krijgen? Hoe krijg je een eerlijke verdeling? Hebben wij in het westen meer recht op voedsel? Er zijn meer noden. Regelmatig lees ik iets wat mij sprakeloos maakt. Het is zo onvoorstelbaar wat mensen wordt aangedaan. Regeringen die haar eigen burgers vermoorden. Kinderen die niet worden ontzien. Ook vandaag nog vindt genocide plaats, we weten het en laten het gebeuren. Want ja, ingewikkeld en zo.

Wat helpt?

Ook dichterbij zijn mensen in nood. Een goede vriend die ineens kanker blijkt te hebben, en niet één maar twee. De stress van mensen in het aardbevingsgebied, die staan te trillen op hun benen en bij wie depressie op de loer ligt. Het milieu, het verkeer, de eenzaamheid, leven in onmin, het gebrek aan eigenwaarde, de verslaving, u kent het rijtje wel. Al dat leed doet me niet alleen bidden, maar benauwt mij ook. Zou ik ook maar iets aan de situatie kunnen veranderen? En hoe dan? Kan ik mezelf nog wel recht in de ogen kijken? Helpt het als ik bamboe-onderkleding draag? Lid ben van het Gronings Landschap, van Amnesty, de straatkrant koop, overtollig spul in de weggeefkast leg, spaarlampen indraai? En wat kan ik nog meer doen?

Zo kan de nood van de wereld tot gewetensnood worden. Ik ken mensen die de krant niet meer lezen, want ze kunnen al dat leed niet meer aan. Vaak hebben ze zelf ook al hun portie gehad. Ze kijken dan liever naar luchtige programma’s op tv en zoeken ontspanning. Voor iedereen die nog wel betrokken wil zijn wordt het steeds moeilijker om waarheid en leugens te onderscheiden. Wat en wie kun je nog geloven? Complottheorieën en trollen vertroebelen het zicht op de waarheid, en opeens staat alles ter discussie.

Wat kan

In de roman De idealisten pleit Louise Fresco ervoor om verder te kijken dan het eigenbelang. ‘Ik denk dat we in West-Europa nu al een paar generaties hebben die nooit van dichtbij meemaakten wat lijden is. Maar dat is een exceptionele situatie in de geschiedenis’, zegt ze in een interview. Ze roept op tot mededogen, en bezinning: ‘Waar sta jij? Wat doe jij met de mogelijkheden die je hebt als je hier geboren bent?’ Waar overheden falen, kunnen burgerinitiatieven succes hebben, aldus prof. Halleh Ghorashi van de VU, naar aanleiding van de discussie over de opvang van asielzoekers. Initiatieven met een lichte organisatiegraad kunnen een alternatief zijn door zich aaneen te smeden tot netwerken, ervaringen te delen en van elkaar te leren. Door zichtbaar te zijn kunnen zij ook mensen trekken die niet weten hoe ze mee zouden kunnen doen. Zo kan het ook.

Het kyriëgebed werkt als het ware twee kanten op. De nood van de medemens wordt neergelegd voor het aangezicht van God, maar ook bij de gemeente. Bid alsof alles van God afhangt, en werk alsof alles van u afhangt, zei Augustinus. De balans daartussen te vinden, daar gaat het misschien wel om.