Een bijzonder maand

De eerste zondag van november is al voorbij. Dit jaar viel die zondag op 4 november, enkele dagen na de eerste en tweede van de maand november. Al bijna 1000 jaar lang viert de Rooms-Katholieke Kerk op die dagen Allerheiligen en Allerzielen. Men herdenkt de eerste dag van november de bijzondere mensen die door hun geloof en leven zijn opgevallen en de status van heilige hebben verkregen, om daarna op de tweede november bij alle andere gelovige overledenen stil te staan. Op die dag worden de begraafplaatsen door velen bezocht en worden daar vele bloemstukken neergelegd en kaarsen gebrand. Het is een dag van ontroering, emotie en verdriet voor velen.

Dr. Simon W. Bijl

Ook in de protestantse kerk is dit gebruik in sommige gemeentes bekend geworden en wordt op de zondag het meest nabij 2 november de gedachtenis der overledenen gehouden. In andere gemeentes doet men dat de laatste decennia op de laatste zondag van het kerkelijk jaar, dit jaar op de 25ste november. De in deze traditie ooit gebruikelijke herdenking op oudejaarsavond komt hier en daar nog voor. Duidelijk is wel dat voor velen november een tijd is om herinneringen aan mensen die ons door de dood zijn ontvallen, te delen en op te halen.

Dit alles sluit nauw aan bij wat men in de herfst kan ontdekken, namelijk het tijdelijke van het leven. De in de zomer groene bomen verliezen de bladeren, de bloemen zijn uitgebloeid en de dagen meestal kil en kort. Overal in de natuur kan men de tekenen van verval waarnemen en inademen. Het is de tijd om afscheid te nemen en los te laten. Het oude gaat voorbij en het nieuwe is nog niet gekomen. Dit oergevoel is ook in de moderne tijd nog bij veel mensen aanwezig.

In de roosters die voor de zondagse lezingen worden aangeboden, keert dit thema van voorbijgaan terug. In het Evangelie gaat Jezus in debat met geestelijke leiders in Jeruzalem. Het onderwerp is de opstanding uit de doden. Voor de in dit opzicht conservatieve Sadduceeën is dat idee onbestaanbaar, want in de Thora komt de opstandingsgedachte niet voor. Jezus blijkt echter in zijn denken op dit punt aan te sluiten bij de ideeën van de Farizeeërs. De God van Abraham, Isaak en Jakob is geen God van doden, maar van levenden! Christenen hebben deze woorden van Jezus ter harte genomen en in latere tijden verwerkt in hun tradities. Dat zien we gedurende deze maand op verschillende dagen en plaatsen terug: het sobere herdenken in protestantse kringen naast het meer uitbundige in rooms-katholieke streken. Overal vindt men wel het gebruik van kaarsen terug, bij voorkeur ontstoken aan de Paaskaars, symbool van de Levende in ons midden.

Als deze dagen zijn afgesloten met het feest van Christus Koning, keren we weer terug naar het donkere, armzalige verblijf, de stal, waarin die Koning ooit eens is geboren. Ook daar is licht en niet zo weinig ook, in een donkere en koude wereld.
De christelijke boodschap staat altijd weer haaks op het natuurlijke gevoel.

foto: Natuurbegraafplaats in Linz op Allerzielen 2009. Foto: Juergen Moestl